باتری اشکانی

ايرانيان مخترع اصلي پيل الکتريکي بوده اند

در کاوشهاي باستانشناسي که در اوايل قرن بيستم در تيسفون، انجام گرفت، باستان شناسي، جسمي را کشف کردند که بعدها بدان «باطري اشکاني» نام نهادند. زيرا پژوهشهاي پيگير آنان مسلم ساخت که اين جسم الکتريسته توليد مي کرده، و اشکانيان از آن براي دادن پوششي از طلا به اجسام ديگر استفاده مي کرده اند.

به هنگام عمليات خاک برداري که روز چهاردهم ژوئن 1936در محل باستانشناسي «خيوت ربوعه» نزديک تيسفون پايتخت قديمي اشکانيان انجام گرفت، کارگران به پوششي سنگي برخوردند. در ابتدا باستان شناسان اشياء پيدا شده را مانند کشفي عادي تلقي کرده و زياد هيجان زده نشدند و همانطور به عمليات حفاري خود ادامه دادند تا اينکه اتفاقي کاملاً غير منتظره به وقوع پيوست. طولي نکشيد که متوجه شدند که در حال بيرون آوردن اشيايي هستند که کاربردي نامعلوم داشتند.
ا.ال.هايک در گزارش دقيق خود با عنوان «سلول گالوانيک ربوعه» درباره اين اکتشاف چنين مي نويسد: «محل مورد نظر بلافاصله توسط بخش باستان شناسي عراق مورد مطالعه قرار گرفت و به عنوان يکي از محلات مهم سکونت اشکانيان شناخته شد که داراي اکتشافات مفيدي از نقطه نظر باستان شناسي بود. از اين رو بلافاصله به حفاري در اين منطقه ادامه داده شد. در جريان اين حفاريها حدود 613 شيء متنوع پيدا شدند که مي توان آنها را به اشياء مربوط به خوردن گوشت، بقاياي استخواني، گلدانهاي سفالي و شيشه اي، مهره، اشياء سنگي، آجرهايي که روي آنها علائم خاصي حک شده بود، اشياء فلزي، مجسمه هاي گلي و غيره طبقه بندي کرد. ولي جالبتر از همه اين آثار هنري، از نقطه نظر علمي، مجموعه عجيبي بود متشکل از يک کوزه بيضي شکل با دهانه گشاد دندانه دندانه با ابعاد (18×9 cm) که در آن يک استوانه مسي قرار داشت که يک سر آن بسته بود و يک ميله اي آهني همراه با مقداري خرده قير در آن قرار داشتند.
باستان شناس آلماني، و کونيگ، که مسئول آزمايشگاه موزه عراق بود، اين مجموعه را با دقت مورد مطالعه قرار داد و به جستجوي بيشتر براي يافتن جزئياتي که مي توانست به فهم هدف و کاربرد اين دستگاه قديمي کمک کند ادامه داد. در حين عمليات حفاري اشياء مشابهي کشف شدند. در اين تصاوير يک ظرف سفالي، يک استوانه مسي ديواره نازک که در يک انتها بسته است، ميله اي آهني و قطعات کوچک قير ديده مي شوند. مسأله گيج کننده اين بود که اين اشياء اسرارآميز چه کاربردي مي توانستند داشته باشند؟ کونيک تصميم گرفت که با اين مسئله بطور اصولي برخورد کند، بنابراين دو ماه بعد در 29 اوت سال 1936يکي از آلات را به طور کامل به دانشگاه وين فرستاد تا توسط پرفسور منگين مورد مطالعه قرار گيرد. متأسفانه هيچ سندي از نتايج اين تحقيقات در دست نيست.
در مقاله اي تحت عنوان «سلول گالوانيک عهد اشکانيان» که در سال 1938منتشر شد، کونيگ براي اولين بار اين وسيله را يک سلول گالوانيک ناميد و اين تئوري را مطرح نمود که اشکانيان از چنين وسيله اي براي پردازش سطح استفاده مي کرده اند.
او در گزارش دقيق خود عکسي از اصل دستگاه و شکلي که خود رسم کرده بود، ارائه داد تا فرضيه خود را ثابت کند. از طرح او متوجه مي شويم که در ظرف سفالي ميله آهني بطور عمودي طوري در استوانه قرار مي گيرد که با آن تماسي نداشته باشد. اين عدم تماس بوسيله ي مقداري قير تأمين مي گردد.
فرض کونيگ اين بود که وسيله اي اين چنين اگر پر از محلول مناسبي باشد به راحتي مي تواند بعنوان يک سلول گالوانيک عمل کرده و جريان برق ايجاد کند.
او در کتابش نه سال در عراق، که به سال 1940به چاپ رسيد درباره ي کاربردهاي احتمالي اين وسيله شگفت انگيز شواهد بيشتري ارائه داد.
در همان سال روزنامه نوين لايپزيگ، چاپ آلمان خبر اين کشف شگفت انگيز را چاپ کرده و اظهار کرد که اشکانيان ظاهراً موفق به استفاده از يک دستگاه جهت ايجاد لايه هاي طلا و نقره روي ساير فلزات شده بودند.
کشف سلول گالوانيک اشکاني با قدرت آبکاري در بعضي از کتابهاي مرجع در زمينه آبکاري الکتريکي بطور اختصار شرح داده شده است. دو مثال زير از کتابهاي تاريخچه آبکاري برقي چاپ 1959و آبکاري برقي مواد پلاستيک چاپ 1977برگرفته شده اند: «اشياء مشابهي در ميان بقاياي تمدن اشکاني يافت شده اند. ولي هيچيک از آن به اندازه يکي سالم نمانده است. گفتني است که بقاياي ميله هاي آهني و مسي که در کنار ظرف سفالي يافت شده اند، به مثابه ميله هاي ارتباطي و يا قطعات يدکي به کار رفته اند.»
«مدتي پيش تعدادي ظروف دهانه گشاد سفالي با قطعات فلزي در درونشان کشف شدند، که احتمالاً از آنها به عنوان افزار آبکاري استفاده مي شده است. ميله هاي آهني که در مرکز لوله هاي مسي قرار مي گرفتند بوسيله قير به ظرفها متصل مي شده اند و با استفاده از سرکه و اسيدسيتريک اين سلول گالوانيک قادر به ايجاد جريان برق بوده است. اين دستگاه دقيقاً مانند اولين سلول گالوانيک ساخت ولتا در حدود سال 1800مي باشد. ولي ما نمي دانيم که هدايت الکتريکي اوليه چگونه آغاز مي شده است و اصلاً آبکاري الکتريکي انجام مي شد يا خير».
از زمان کشف اين اشياء در جوامع علمي کنجکاوي بسياري برانگيخته شده است.
دانشمندان و متخصصين بسياري از کشورهاي مختلف جهت رد يا قبول تئوري پيشنهادي کونيگ مبني بر کاربرد اين وسايل حيرت انگيز و گيج کننده، تحقيقات آزمايشگاهي وسيعي انجام داده اند. در زير سعي شده که نکات مهم اين فعاليتها به ترتيب زماني ارائه شوند.
يکي از دلايل کاربرد اين دستگاه (که از اين پس آنرا «باطري» خوانده اند )، زماني بدست آمد که يکي از مهندسين جنرال الکتريک واقع در پيترفيلد آمريکا در سال 1940موفق به ايجاد جريان برق در دستگاهي نظير سلول گالوانيک اشکاني شد.

ادامه نوشته