کاسني با نام علمي Cichorium intybus و از راسته گل مينا Asterales تيره گل ستاره ‌اي Asteraceae از سرده کاسني‌ ها Chicories. از خانواده Asteraceae مي ‌باشد. نام عربي آن شکوريه يا سرس است. گونه C.endivia به نام آنديو از انواع سبزي‌ هاي سالادي بوده که داراي برگ و ساقه گوشتي و آبدار است. کاسني گياهي استپيا با گل‌هاي آبي يا ارغواني است. اين گياه علفي يکساله است که ريشه‌ اي قطور به طول نيم تا يک متر دارد. رنگ بيروني ريشه قهوه‌اي و داخلش سفيد است. برگ‌ ها متناوب بوده و در اطراف رگبرگ‌ مياني برگ ‌تارهاي فراوان وجود دارد، شکل ظاهري برگ‌هاي پايين و بالا تفاوت دارد و هر چه از پايين به بالا مي ‌رويم برگ ‌ها کوچک و کوچک تر شده به طوري که در انتهاي ساقه ها به نظر مي ‌رسد، گياه فاقد برگ است. گل هاي کاسني به صورت کاپيتول يا ستاره‌اي و به رنگ آبي مي ‌باشد. اين گل ها فقط در برابر نور آفتاب باز شده و در نبود آفتاب به صورت ناشکفته ديده مي ‌شوند. اگر چه براي ساليان دراز و در ميان کهنسالان ايراني، مصرف جوشانده گل کاسني راهي براي برطرف کردن تشنگي مفرط بوده با اين حال هنوز اطلاعات کاملي درباره تنوع اين گياه که نوع وحشي آن همواره از ارزش دارويي بيشتري برخوردار بوده در دست نيست. 

جنبه‌ هاي درماني کاسني

امام رضا(ع) مي ‌فرمايند: در کاسني شفاي هزار درد است، دردي در اندرون انسان نيست مگر آن که کاسني آن را برطرف مي ‌کند.
طبيعت کاسني سرد و تر است. اين گياه در پزشکي اهميت بيشتري داشته است. به طوري که ابن سينا پزشک بزرگ مسلمان در مورد گياه کاسني و خواص آن رساله‌اي نوشته است. کاسني برطرف‌کننده تشنگي مفرط، مدر صفرا، تب بر، موثر در درمان ديفتري، تصفيه‌کننده خون و درمانگر بيماري ‌هاي پوستي است. دانشمندان علم گياه ‌شناسي براي اين گياه خواص و آثار زير را برشمرده‌اند:
- اثر ميکروب کشي آن از آنتي ‌بيوتيک‌ ها قوي تر ذکر شده است: در بررسي ‌هاي انجام شده بر روي گياه کاسني مشخص شد که اين گياه حاوي مقاديري تانن، ترپنوئيد، لوکوآنتوسيانين، استرول و فلاونوئيد بوده و تا حدودي بر روي اشرشياکلي و پسودومونا آنروژينوزا موثر است ولي اثر ضدقارچي مناسبي ندارد. عصاره گياه داراي اثرات ضد باکتريايي مناسبي نسبت به اثرات ضد قارچي آن ها مي ‌باشد از اين رو خالص سازي عصاره گياهان و رديابي ماده يا مواد موثره آن ها توصيه مي‌ شود. برگ ‌هاي کاسني وحشي سرشار از ويتامين ث و داراي پتاسيم و فسفر مي‌ باشد.  کاسني مقوي اشتها، مقوي معده، تصفيه کننده خون، ملين و تب بر است.
- کاسني بازکننده و حمل کننده ماده بيماري کبد است.
- کاسني مسکن عطش و حرارت دروني است. کاسني در درمان التهابات معده و پاک کردن مجاري ادراري، موثر است.
- اگر آب پخته کاسني را با سکنجبين ميل کنيد بهترين داروي تب ‌هاي طولاني و مداوم است.
- ماليدن آب کاسني به محل‌ هاي خارش بدن بسيار مفيد است. غرغره آب کاسني با فلوس براي درد گلو، ورم و سوزش گلو مفيد است. فرمول مذکور براي درمان ورم حلق(لارنژيت) و تورم مفصلي نافع است.
- مصرف تخم کاسني، کمي با حالت تهوع همراه است. افزودن سکنجبين اين مشکل را برطرف مي‌کند.
- ريشه کاسني در بازکردن و روان شدن اخلاط بسيار موثر است.
- ريشه کاسني، مجاري گوارشي را پاک مي‌کند و بهترين تصفيه کننده خون است. ريشه کاسني در از بين بردن ورم احشا خيلي موثر است.
- ريشه کاسني بهترين دارو براي درمان آب آوردن شکم است. در نفخ و تحليل مواد بسيار نافع است. ريشه کاسني براي تقويت معده، زياد کردن ادرار و رفع درد مفاصل مفيد است. از اين گياه به عنوان ضد يرقان نام برده‌ اند.
- ريشه کاسني مدر و تب بر بوده و به عنوان اشتها‌آور و صفرا آور مورد مصرف قرار مي‌گيرد. گل کاسني به عنوان ملين و افزاينده صفرا مورد استفاده قرار مي‌گيرد
- عرق کاسني که از گياه تازه کاسني گرفته شده باشد براي خنکي به کار مي‌رود.
- برگ‌هاي کاسني داراي املاح پتاس است و جوشانده آن براي تصفيه خون، تقويت معده و اعضا به کار مي‌رود.
- کاسني انواع مختلف دارد که ريشه و برگ‌هاي آن در پزشکي، در بهبود تب‌ها، يرقان (زردي) و انسداد مجاري صفراوي مفيد است.
- تمام قسمت‌هاي کاسني مخصوصا ريشه و برگ آن، محرک صفرا است و به عمل هضم کمک مي‌کند و اثر آن در نارسايي‌هاي کبدي، قولنج‌هاي کبدي و ناراحتي‌هاي صفراوي بارز است.
- کاسني در ازدياد نطفه و زيبايي چهره کودک تازه متولد مفيد است.
- کاسني انسان را از ابتلا به قولنج نگه مي‌دارد.
- کاسني، توان و نيروهاي بدني را تجديد مي ‌کند. کاسني در ضعف اعصاب، ضعف چشم و فشار خون مفيد است.
- کاسني، قلب، کليه، کبد را فعال و با نشاط مي ‌گرداند.
- برگ کاسني، داراي مقداري ويتامين"ث" است و لذا در حفظ جواني موثر است. برگ کاسني، زهر طحال را از بين مي‌برد و کيسه صفرا، يرقان و دردهاي معده و کبدي را معالجه مي‌كند. کليه قسمت‌هاي کاسني مورد استفاده دارويي دارد. تخم و گل کاسني براي درمان زخم‌هاي داخل دهان مفيد است.
- ريشه و برگ آن اثر قوي و مخصوصا مقوي معده مدر، تصفيه کننده خون، ملين، صفرابر و تب بر دارد.
- از کاسني به عنوان اشتها آور، درمان قولنج کبدي و نارسايي اعمال کبد استفاده مي‌ شود.
- کاسني هم چنين در دفع رسوبات ادراري، عفونت مجاري ادرار و درمان نقرس و رماتيسم اثر معالج دارد.
- توصيه شده که برگ ‌هاي کاسني به صورت نشسته مصرف گردد، زيرا بر اثر شستشو به ميزان قابل توجهي از مواد موثره آن شسته و کاهش مي‌يابد.
- ريشه کاسني اثر قاطع در رفع ورم و التهاب‌ هاي لثه دارد.
- ريشه ‌هاي ضخيم کاسني را پس از خشک کردن و به عمل آوردن، به همراه قهوه مصرف مي ‌کنند. اين نوشيدني در فرانسه طرفداران خاصي دارد، به نام قهوه شيکوري معروف است و بسيار گران قيمت مي ‌باشد.
- کاسني را براي درمان زردي و يرقان هم توصيه نموده‌اند. دم کرده برگ و ريشه کاسني وحشي به مقدار پانزده گرم در يک ليتر آب براي افرادي که مبتلابه به يرقان هستند نوشيدني مناسبي است.
- کاسني به عنوان دوست کبد شهرت دارد و عرق آن هر چه تلخ تر باشد مفيدتر است.
- خشک شده کاسني داراي عطري شبيه ادويه و طعمي تلخ است.
- ريشه آن ترشح صفرا را بالا مي ‌برد و به خاطر اين که شيره معده را تحريک مي ‌کند اشتها را زياد مي نمايد.
- جوشانده گياه براي کبد مفيد است و سنگ‌ هاي صفراوي يا کليوي را از بين مي ‌برد. به عنوان مقوي معده، مدر، تصفيه کننده خون، مليين، تب بر استفاده مي ‌شود و اثرات مثبتي در مداواي ديابت دارد.

  منبع: پايگاه اطلاع‌رساني درمانگر